عالیجناب سیاه/ درباره ی سعدی افشار

به گزارش پایگاه خبری “ججین“، سعدی افشار متولد ۱۳۱۳ بود و و تا ششم ابتدایی درس خوانده بود. او با گرفتن نقشی کوچک در تئاتری از اسماعیل مهرتاش وارد تئاتر حرفه ای شد و با چندین سیاه‌باز معروف تئاترهای لاله زار از جمله مهدی مصری، حسین یوسفی، ذبیح الله ماهری و رضا عربزاده همکاری داشت. سعدی افشار با پایه گذاری یک گروه تئاتری، مدتها در سالن تئاتر نصر به هنرنمایی پرداخت. این سالن چند سال پیش تعطیل شد.

نخستين نمايشي كه «سعدي افشار» در آن به صورت جدي در نقش سياه حضور پيدا كرد، «نادر» نام داشت و در واقع به دليل حضور پيدا نكردن «حسن شريفي» در اين نقش از افشار خواستند تا آن شب در آن نقش «سياه» شود و براي بازي در آن نقش پنج تومان انعام گرفت هر چند كه دستمزد بهترين سياه در آن ايام بيست تومان بود ولي سعدي با گرفتن آن انعام از همان روز تا نيم قرن بعد در نقش سياه ماندني شد.

فعالیت های تئاتری افشار

اولين حضور حرفه‌اي «سعدي افشار» در نقش سياه در سن شانزده سالگي بود و به همين دليل درآن ايام لقب «گرجي» فروش را گرفت. بعدها مدتي هم در كنار حسين جگركي كه سياه باز اراكي بود كار كرد و بعد از سه ماه به «حافظ نو» آمد.

«حافظ نو»باغي بود كه به شكل كافه آن رادرست كرده بودند و «سعدي افشار» در كنار حسين تهراني و ابوالقاسم علمدار در آنجا نمايش اجرا مي‌كردند، بعد از مدتي هم سيدحسين يوسفي نمايشنامه «دست بالاي دست بسيار است» را به آنها داد و كار كردند ودر همان جا تا مدتها ماندگار شدند.

البته قبل از آن آنجا «حافظ» نام داشت و با شراكت «مهدي صناعي» و «اصغر باقري» و دوباره‌سازي آنجا بعد از يكسال ونيم كار به آن نام «حافظ نو» رادادند.

صناعي چهار تا سياه را به آنجا آورد. سيدحسين يوسفي، ابراهيم خندان،محمود يكتا و سعدي افشار افرادي بودند كه هركدام در يك روز به نوبت در آنجا سياه مي‌شدند. البته همان زمان هم اين افراد با اين رويه چندان موافق نبودند و معتقد بودند كه هر سياهي بايد در يك جايي به صورت ثابت مستقر شود و با اين مدل كار چهار سياه فقط اسير مي‌شوند. و به همين دليل «مهدي صناعي» براي راضي كردن اين افراد چهار سانس نمايش ترتيب داد و هر كدام از آنها در يك سانس سياه شدند و قرار شد و بعد از ديدن واكنش استقبال مردم تنها يكي از آنها ماندگار شود.

به گفته افشار در ميان اين چهار نفر سيدحسين يوسفي‌ آدم پركار و يكه‌اي بود، محمود يكتا هم پيشكسوت محسوب مي‌شد و ابراهيم خندان هم كارش بد نبود و خود افشار را هم مردم تا حدي مي‌شناختند و با بازي هر چهار نفر آنها بالاخره قرعه به نام «سعدي افشار» افتاد تا يازده سال بعد هم او را در آنجا ماندگار كرد و بعد از آن عازم لاله‌زار شد.

او در سال های گذشته اجراهایی در خارج از ایران از جمله در تئاتر سولی در پاریس داشت و سبک منحصر به فردش در سیاه بازی او را به جایگاه شناخته شده ای در میان اهالی تئاتر در خارج از ایران رسانده بود.

بلورک و چشمه نوش (۱۳۴۵)، بیژن و منیژه (۱۳۵۰)، مسافرخانه ( ۱۳۶۵)، مبارک در ژاپن( ۱۳۷۷) – سعدی هملت می شود (۱۳۸۳) و پینه‌دوز شهر ما (۱۳۸۳) از جمله سیاه بازی های سعدی افشار در سال های گذشته بوده است.

آخرین تئاتری که او در آن بازی کرد، «فیس‌پوک» در سینماتئاتر فردوسی در تهران بود.

سعدی افشار که از بیماری پوکی استخوان و همچنین عفونت ریه رنج می‌برد و بارها به این دلیل در بیمارستان بستری شده بود و شرایط سختی را سپری می‌کرد روز جمعه ۳۰ فروردین‌ماه در منزل خود چشم از جهان فروبست.

سخنان محمود دولت آبادی درباره سعدی افشار

محمود دولت آبادی درباره ی سعدی افشار گفت: سعدی افشار را بسیار دوست می‌داشتم و متاسفم که با رفتن او یکی از نوابغ تئاتر روحوضی از دست رفت، بی‌آنکه توانسته باشد هنرمند دیگری را جانشین خود کند.

این نویسنده پیشکسوت ادامه داد: سعدی افشار بازیگری دوست داشتنی‌، مردی شیرین و البته انسانی بسیار خوب بود و از درگذشت او بسیار متاسف شدم.

خالق رمان «کلیدر» که به دیدار سعدی افشار رفته بود،‌یادآور شد: همه هنرمندان تئاتر را دوست می‌دارم و سعدی افشار را نیز. روزهای پایانی سال گذشته می‌خواستم یک بار دیگر به دیدنش بروم و متاسفم که چنین فرصتی فراهم نشد.

دولت‌آبادی که سال‌ها قبل به عنوان بازیگر و نمایشنامه‌نویس در حیطه تئاتر فعالیت داشته و دبیر نخستین سندیکای تئاتر ایران بوده است‌، یادآور شد: آشنایی من با سعدی افشار به زمانی برمی‌گردد که به عنوان مسئول سندیکای تئاتر از ایشان دعوت کردم تا در برنامه افتتاح فستیوال تئاتر حضور داشته باشد تا این فستیوال با حضور ایشان افتتاح شود.

خالق رمان «جای خالی سلوچ» به حضور درخشان سعدی افشار در مراسم افتتاحیه فستیوال تئاتر اشاره کرد و ادامه داد: شب درخشانی بود هم برای دوستان تئاتری و هم تماشاگران فستیوال و هم برای خود سعدی افشار که‌آن شب مانند یک گل رز می‌درخشید و برای همه ما شبی فراموش نشدنی بود‌، نه من آن شب را از یاد بردم‌،نه تماشاگران تئاتر و نه خود سعدی افشار.

آرام گرفتن در خاک

مراسم تشییع پیکر زنده‌یاد سعدی افشار یکشنبه اول اردیبهشت با حضور برخی از هنرمندان و چهره‌های تئاتر از تالار وحدت به سوی بهشت زهرا  برگزار شد.

در مراسم خاکسپاری این هنرمند که روز اول اردیبهشت ماه در تالار وحدت برگزار شد‌، داوود فتحعلی بیگی‌ کارگردان تئاتر و یکی از هنرمندان تئاتر آئینی-سنتی با تسلیت‌گویی به حاضران گفت: یکی از برجسته‌ترین هنرمندان تخت حوضی را از دست دادیم.

او از هنرمندان،‌ مردم و دوستان سعدی افشار که در مدت بیماری‌اش او را تنها نگذاشتند سپاسگزاری کرد و افزود: در سوگ مردی نشسته‌ایم که نام و یادش همیشه یادآور جشن شادی و مراسم‌های شادی‌آور است. میراث به یادگار مانده از او که به ما رسیده میراثی گرانقدر است.

این پژوهشگر تئاتر افزود: اگر شرایط مناسب بود امروز نه تنها آثار باقی‌مانده از سعدی‌ افشار چراغ راه نمایش ایرانی بود‌ بلکه تعداد هنرمندان این رشته بیش از انگشتان یک دست بود.

فتحعلی بیگی به ویژگی‌های سعدی‌ افشار اشاره کرد و افزود: او حاضر جواب بود و حرف را به موقع می‌گفت ، کلام را گران می‌فروخت اما به موقع. هرگز دیر نمی‌آمد‌، بسیار متواضع بود و اگر از هنرمندی انتقادی داشت به روی او نمی‌آورد. سعدی جزو معدود هنرمندانی بود که در تمام نقاط ایران برای مردم نمایش اجرا کرد و در نوع کار خود حرفه‌ای بود.

این کارگردان تئاتر خاطرنشان کرد: «سعدی» خود را سیاه نمی‌کرد که سیاه‌پوستان را دست بی‌اندازد بلکه رنگ سیاه او رنگ دانایی بود. او تنها سیاه‌بازی نمی‌کرد هرچند این ویژگی به مرور در زندگی شخصی او هم اثر گذاشت.

فتحعلی بیگی در پایان سخنانش با صدای اندوه بار قطعه شعری از سعدی شیرازی خواند و گفت: خوش به‌ حال کائنات که امشب چه مجلس شادی دارند.

مجید جعفری دیگر هنرمند تئاتر نیز به نمایندگی از انجمن تئاتر آزاد قطعه شعری خواند و افزود: سعدی نغمه خود‌، خوش خواند و برفت. روحش شاد و یادش گرامی.