اخلاق در زندگی

به گزارش پایگاه خبری “ججین“، اخلاق جمع خُلق است. بنابراین، اخلاق در اصطلاح، عبارت است از آن سلسله صفاتی كه در نفس و روح انسان ثابت و ریشه‌دار است و منشا صدور اعمال نیك، همچون راستگویی و انفاق یا اعمال بد همچون دروغگویی می‌شود.

اخلاق نیكو

نقش اخلاق اسلامی، در محیط زندگی فردی و اجتماعی هر انسان، بسان خورشیدی تابان است كه طراوت و شادابی را برای جامعه به ارمغان می‌آورد و بستر صفا، صمیمیت، صداقت، محبت و اخوت را برای زیستن می‌گستراند تا همگان با چهره‌هایی باز و بشاش در یك فضای با صفای بهاری، چون گل‌ها زندگی كنند. اخلاق نیكو، روان‌ها را شاداب و همه را برادر و عضو یك خانواده می‌سازد. هدف انسان در فرهنگ اسلام، تقرب به خداوند است. اخلاق پسندیده اساسی‌ترین راه وصول به این مقصد است. پیامبر اسلام(ص) نیز برای تكمیل مكارم اخلاق مبعوث شده است.اخلاق نیكو، می‌تواند نقش فراوانی در زندگی انسان داشته باشد. لكن به خاطر طولانی شدن و رعایت اختصار به بیان برخی از آثار اخلاق می‌پردازیم:

اخلاق پسندیده موجب آبادی جامعه و طولانی شدن عمر می‌شود. امام صادق(ع) می‌فرماید: «نیكوكاری و حسن خلق، خانه‌ها را آباد كند و بر عمرها بیفزاید» اخلاق شایسته، محبت را جلب می‌كند. در سایه محبت، اتحاد و پیوند اجتماعی محكم تر می‌شود. با استحكام پیوند اجتماعی، جامعه با همكاری همدیگر به آبادی محیط می‌پردازند. می‌دانیم كه بسیاری از بیماری‌ها، سرچشمه روانی دارد، چنین بیماری‌هایی از عمر می‌كاهد و مرگ را نزدیك می‌كند، ولی اخلاق نیكو، بیماری‌های روحی را از بین می‌برد و در نتیجه از مرگ‌های زودرس جلوگیری می‌كند و به نشاط و طراوت بدن می‌افزاید و به بقای بدن كمك می‌كند.

حسن خلق، دل‌ها را می‌رباید و امت اسلامی‌را امت نمونه و نیرومند می‌سازد. قرآن كریم می‌فرماید: «تو از پرتو و رحمت الهی، در برابر آنها نرم شدی و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراكنده می‌شدند.»

اخلاق اسلامی، موجب كرامت و بزرگواری انسان می‌شود و راه كامیابی و بهتر زیستن را به انسان عرضه می‌كند. امام علی(ع) فرموده است: «اگر ما، نه امید به بهشت داشتیم و نه ترسی از دوزخ، نه ثوابی وجود داشت و نه عقابی، عقلا شایسته و وظیفه ماست كه در طلب مكارم اخلاق و صفاتی باشیم كه موجب كرامت و بزرگواری است؛ زیرا این صفات است كه انسان را به كامیابی می‌رساند.»

اخلاق شایسته، سبب ایجاد محبت در تمام محیط زندگی است. امام علی(ع) می‌فرماید: «حسن خلق و اخلاق پسندیده سبب محبت خدا و خلق، و منشا مروت و فتوت و مردانگی است.

اخلاق نیك موجب افزایش رزق انسان می‌شود. امام صادق(ع) می‌فرماید: «حسن خلق رزق را زیاد می‌كند.»

اخلاق نیكو، زندگی را برای انسان با صفا و گوارا می‌سازد. امیرالمومنین علی(ع) می‌فرماید: «هیچ زندگی ای گواراتر از حسن اخلاق نیست.»

اخلاق ناپسند و بد

در روایات اسلامی‌زیان‌های اخلاق بد در زندگی فردی و اجتماعی انسان، مورد بحث قرار گرفته است كه به بیان فرازهایی از آن پرداخته می‌شود:

اخلاق زشت موجب وحشت نزدیكان و نفرت دیگران می‌گردد. امیرالمومنین علی(ع) می‌فرماید: بد اخلاقی نزدیكان را به وحشت می‌اندازد و برای دیگران نفرت‌آور است.

بد اخلاقی، موجب زایل شدن محبت و دوستی می‌گردد: امام علی(ع) می‌فرماید: «بد خلقی، موجب وحشت انسان و زایل شدن انس و دوستی می‌گردد.

اخلاق بد، رزق و روزی را از زندگی كم می‌كند. امیرالمومنین علی(ع) فرموده: «شخص بد خلق تنگ‌روزی است.»

اخلاق، از دیدگاه قرآن كریم

قرآن كریم، كتاب جامع و جاودانه ای است كه به تمام نیازهای معنوی و مادی انسان پاسخ گفته است و راه و رسم زندگی با طراوت را مشخص نموده است، از لابلای آیات قرآن می‌توان دستورات اخلاقی فراوانی به‌دست آورد كه به ذكر بعضی از آنها بسنده می‌شود:

قرآن كریم، مردم را از شایعه سازی و دروغ پردازی منع می‌كند؛ زیرا ممكن است حیات و زندگی دسته ای را به خطر اندازد و یا به قیمت آبروی جمعیتی تمام شود؛ لذا قرآن كریم برای جلوگیری از چنین خطری، به مسلمانان دستور می‌دهد كه به هر گزارش و خبر بی اساس، ترتیب اثر ندهند. «ای افراد با ایمان! هر گاه فاسقی خبر می‌آورد، در خبر وی تحقیق كنید، مبادا (بر اثر گزارش بی اساس او) ندانسته به گروهی آسیب برسانید و بعد، از كرده خود پشیمان شوید.»

هیچ مسلمانی حق ندارد مسلمانی را مسخره كند. «ای افراد با ایمان؛ گروهی گروهی دیگر رامسخره نكنند.»

عیب جویی در اسلام ممنوع است. به یكدیگر طعنه مزنید و عیب جوئی ننمائید. «وای بر هر عیبجوی مسخره كننده ای.»

با القاب بد و زشت همدیگر را صدا نزنید، با القاب بر یك دیگر یاد مكنید.

بد گمانی در اسلام حرام است، نسبت به همدیگر بد گمان نباشید. ای افراد با ایمان؛ از بسیاری از گمان‌های بد بپرهیزید، زیرا برخی از گمان‌ها گناه (و بی اساس) است.

جاسوسی و دخالت در امور نهانی مردم صحیح نیست. (لا تجسسوا)

غیبت همدیگر را نكنید «هیچ یك از شما دیگران را غیبت نكند. آیا كسی از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد.»

با تكبر راه رفتن برای یك مسلمان سزاوار نیست. «بر روی زمین با تكبر راه مرو، تو نمی‌توانی زمین را بشكافی و طول قامتت هرگز به كوه‌ها نمی‌رسد.»

عدالت در تمام امور باید مراعات شود. «ای كسانی كه ایمان آورده اید؛ كاملا قیام به عدالت كنید.»

به پدر و مادرتان نیكی كنید: «ما به انسان توصیه كردیم كه به پدر و مادرش نیكی كند». آیه‌هایی كه در مورد اخلاق در قرآن ذكر شده، زیاد است. می‌توانید با مراجعه به تفاسیر موضوعی قرآن، آیاتی را که در این زمینه وارد شده، مشاهده کنید.