کارنامه ضعیف نمایشگاه مجازی کتاب

به گزارش پایگاه خبری “ججین” به نقل از خبرگزاری تسنیم، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب روز گذشته به کار خود پایان داد. در این دوره نمایشگاه که از ۲۶ اردیبهشت تا دوشنبه ۴ خرداد ادامه داشت، ۷۰۰ هزار نسخه کتاب خریداری شد.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده ۲۹۵ هزار و ۲۴۲ سفارش تا ساعت ۱۴ روز دوشنبه (چهارم خرداد) در سامانه نمایشگاه ثبت شده که شامل ۱۲۶ هزار و ۶۳۱ عنوان کتاب بوده است، سهم ناشران داخلی ۱۲۵ هزار و ۸۶ عنوان و سهم ناشران خارجی (لاتین و عربی) یک‌هزار و ۵۴۵ عنوان بوده است.

در مجموع ۶۹۷ هزار و ۲۹۹ نسخه کتاب در این نمایشگاه خریداری شده است که ۶۹۴ هزار و ۷۵۱ نسخه مربوط به ناشران داخلی و ۲ هزار و ۵۴۸ نسخه مربوط به آثار ناشران خارجی است.

اما آیا استقبال از این دوره نمایشگاه مجازی قابل‌قبول بوده است؟

آمارها نشان می‌دهد که با نمایشگاه نسبتاً ضعیفی به‌لحاظ میزان استقبال و فروش مواجه بوده‌ایم، مقایسه آمار نسخه‌های فروش‌رفته کتاب در این دوره نمایشگاه با سال گذشته حاکی از کاهش ۵۹درصدی فروش در تعداد نسخه است.

در حالی که ابراهیم حیدری از فروش ۷۰۰هزارنسخه‌ای کتاب تا ساعت ۱۴ آخرین روز نمایشگاه خبر داده است که سال گذشته تا ساعت ۱۳ آخرین روز نمایشگاه یک میلیون و ۱۱۵ هزار و ۵۶۴ جلد به‌ارزش ۲۸۷ میلیارد و ۴۴۷ میلیون تومان به فروش رفته است‌.

هرچند مسئولان نمایشگاه مجازی تا لحظه نگارش این گزارش، هیچ آماری از فروش ریالی این دوره نداده‌اند، اما با توجه به افزایش ۳۵درصدی قیمت کتاب بر اساس آمارهای ثبتی و بالای ۵۰‌درصدی بر اساس مشاهدات میدانی در بازه زمانی اردیبهشت سال گذشته تا اردیبهشت امسال باید گفت که حتی با وجود افزایش قیمت کتاب ما در حوزه فروش ریالی نیز قطعاً رشدی نداشته و حدود یک‌سوم سال گذشته فروش داشته‌ایم.

علاوه بر بررسی‌های آماری، برآورد نظرات کارشناسی ناشران نیز حکایت از استقبال ضعیف از نمایشگاه مجازی کتاب دارد، عمده ناشران، حتی ناشرانی که رتبه‌های نخست فروش را داشته‌اند، اذعان می‌کنند که نسبت به سال گذشته فروششان به یک‌سوم تا یک‌چهارم کاهش داشته است، اگرچه عدم‌برگزاری نمایشگاه فیزیکی تأثیری غیر قابل انکار بر کاهش استقبال دارد، اما این به‌تنهایی عامل نیست، برخی از ناشران مهمترین دلیل در این استقبال ضعیف را عدم تبلیغات و اطلاع‌رسانی مناسب می‌دانند و برخی دیگر ضعف‌های زیرساختی در سامانه نمایشگاه را علت می‌دانند.

سیدعباس حسینی‌نیک مدیر انتشارات مجد در این زمینه می‌گوید: قبل از هر چیز باید تأکید کنیم که برگزاری یک نمایشگاه کتاب مجازی در شرایط موجود ولو ضعیف بهتر از برگزار نشدن آن است.

وی مهمترین ایراد نمایشگاه مجازی کتاب را ندانم‌کاری‌ها و آزمایش و خطای مسئولان می‌داند و می‌گوید: پس از هفت دوره برگزاری نمایشگاه هنوز در مسائل ابتدایی و سیاست‌گذاری‌ها دچار ضعف هستیم، مسائلی پیش‌پاافتاده مانند بازه زمانی انتشار کتاب‌های عرضه‌شده، درصد تخفیف یارانه و… موجب می‌شود که ما از مسائل اصلی دور شویم.

حسینی‌نیک با توجه به یارانه ۱۰درصدی برای مخاطب ادامه می‌دهد: وقتی ما برای ۲ میلیون تومان خرید تنها ۲۰۰ هزار تومان یارانه درنظر می‌گیریم، عملاً حمایت از مصرف‌کننده را صفر کرده‌ایم، طبیعی است که با قیمت‌های فعلی مصرف‌کننده کمتر قادر به خرید است. بررسی‌ها نشان می‌دهد با توجه به سخت‌گیری‌هایی که در پرداخت همین ۱۰ درصد یارانه وجود داشته ۹۰ درصد خریداران از همان ۱۰ درصد هم استفاده نکرده‌اند.

مدیر انتشارات مجد ادامه داد: وزارت ارشاد باید توجه داشته باشد که وقتی قرار می‌شود نمایشگاه برگزار شود، باید ایرادات و نواقص را به حداقل ممکن رساند، این‌که بودجه نداریم نباید بهانه‌ای برای هرچه ضعیف‌تر برگزار کردن نمایشگاه باشد.

وی به عدم تبلیغات و اطلاع‌رسانی شهری، و عدم همکاری دستگاه‌های مختلف در برگزاری بهتر نمایشگاه مجازی اشاره و اضافه می‌کند: برگزاری نمایشگاه کتاب ولو مجازی یک امر ملی است، صداوسیما، شهرداری و… باید همه کمک کنند تا نمایشگاه بهتر برگزار شود، بازی‌های جناحی را نباید وارد فرهنگ کرد.

حسینی‌نیک با اشاره به برگزار شدن نمایشگاه فیزیکی در آینده می‌گوید: امیدوارم مدیران ارشاد قبل از هر چیز فکری برای بودجه نمایشگاه کنند، در عین حال برخی امور در سیاست‌گذاری‌ها و زیرساخت‌ها نیازی به بودجه ندارد، اما در همان‌ها هم ضعف وجود دارد که باید برطرف شود، برای نمونه مشورت خواستن از صنف که بودجه نمی‌خواهد.

علی محمدپور از فعالان نشر الکترونیک که در بخش کتاب چاپی نیز در این نمایشگاه حضور داشته است، معتقد است که از کل آمار فروش تعداد نسخه در نمایشگاه مجازی، ۱۵ درصد متعلق به کتاب الکترونیک بوده است، به‌لحاظ فروش ریالی نیز سهم کتاب‌های الکترونیک ۳ تا ۴ درصد بیشتر نیست.

وی راجع به آمارهای موجود در سامانه نمایشگاه مجازی که در اختیار مدیران نمایشگاه قرار دارد، می‌گوید: روز ۳۰ اردیبهشت ماه مشاهداتی از این سامانه داشتم که نشان می‌داد از پرفروش‌ترین ناشر نمایشگاه در بخش کودک و بزرگسا ل در هر سفارش ثبت‌شده نهایتاً ۵ نسخه کتاب خریداری شده است. آمارها و بررسی‌ها نشان می‌دهد که قدرت خرید مخاطب امسال یک‌سوم سال گذشته بوده است، چرا که هم قیمت کتاب افزایش قابل‌توجه داشته است و هم درصد یارانه کاهش داشته است. مخاطب سال گذشته با ۵۰ درصد تخفیف کتاب خریداری کرده است اما امسال با ۲۵ درصد، تازه در ۹۰ درصد موارد مخاطب از همان یارانه ۱۵درصدی ناشر بهره‌مند شده است.

علی‌رغم اذعان‌هایی که بر افزایش قیمت کتاب و کاهش توان خرید مردم در این حوزه وجود دارد، نگاهی به میزان خرید کتاب از نمایشگاه نشان می‌دهد که با وجود قرار داشتن در وضعیت آتش‌بس مخاطبان کتاب هنوز ارتباط خود را با این کالا قطع نکرده و سعی داشته و دارند تا جایی برای این کالا در سبد معیشت خود باز کنند، اما جدای از این پیوست اقتصادی برای نمایشگاه کتاب که به‌طور عمده به رابطه میان ناشر و مخاطبش بازمی‌گردد، نمایشگاه می‌بایست پیوستی فرهنگی نیز داشته باشد که متولی آن نهاد دولت و کارکرد آن تسهیل پیوند میان ناشر و مخاطب در جریان نشری است که دولت موظف بر نظارت و سیاست‌گذاری در آن است.

آنچه این دوره از نمایشگاه مجازی کتاب از آن ضربه خورد نیز دقیقاً در همین نقطه است، نبود سیاست‌گذاری کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برای این رویداد و نبود هیچ‌گونه پیوست فرهنگی، ترویجی و تبلیغاتی برای برپایی این رویداد بوده است، به‌زبان ساده این دوره از نمایشگاه در حالی به پایان رسید که هنوز خیل زیادی از مخاطبان کتاب یا اطلاعی از برگزاری آن ندارند یا اطلاعی از نحوه توزیع یارانه و یا حتی اطلاعی از نحوه و میزان خرید از آن.

ساده‌دلانه است که دلخوش کنیم که نهادهای عمومی و یا رسانه ملی و سایر رسانه‌ها در ایجاد پیوستی فرهنگی برای این رویداد دست نهاد دولت را خالی گذاشته‌اند، بلکه به‌نظر می‌رسد از سوی نهاد برگزاری هم برنامه‌ یا مدل و ایده‌ای برای معرفی این رویداد وجود نداشته است و ماحصل افت اقتصادی این رویداد از این پنجره قابل رؤیت است، یک بررسی ساده در همین زمینه نشان می‌دهد که بخش زیادی از مخاطبان کتاب کماکان از برگزار شدن این رویداد بی‌اطلاع بوده و یا از مدل و چگونگی شرکت در آن خبری نداشته است،
آیا باید قبول کنیم دستگاه عریض و طویل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی توانایی ویژه‌ای برای معرفی و همراهی با اولین رویداد مهم فرهنگی ایران در ایام آتش‌بس نداشته است و یا با وجود توان بالفعل برنامه‌ای برای بالقوه کردن آن نداشته است؟